Nie pozwól niszczyć. Reaguj!

Na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa pracownia Spotlight Research zrealizowała badania z których wynika, że Polacy chętnie zwiedzają zabytki. Aż 31 proc. respondentów zadeklarowało, że odwiedziło zabytek w swojej okolicy - w miesiącu, 30 proc. – półrocza, 19 proc. – roku. Aż 76 proc. badanych stwierdziło, że w przyszłości wyruszą w podróż, specjalnie po to, by odwiedzić zabytek. Jednak, jak wynika z badań, Polacy nie czują się współwłaścicielami zabytków. Odpowiedziało tak tylko 36 proc. ankietowanych. Częściej mężczyźni niż kobiety, osoby starsze (powyżej 60 lat), niż młode w przedziale wiekowym 18-29.

– Zdecydowaliśmy się wystartować z kampanią „Zabytki to Twoje dziedzictwo. Nie pozwól niszczyć. Reaguj!”, ponieważ mamy ku temu ważne powody – wyjaśnia Bartosz Skaldawskidyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa. – Chcemy zwrócić uwagę na ich niebagatelną rolę w kształtowaniu tożsamości kulturowej czy regionalnej, pokazać ich różnorodność, przypomnieć o odpowiedzialności za dobro wspólne oraz poinformować o różnych bezprawnych działaniach stanowiących zagrożenie dla zabytków, którymi mogą paść także przydrożne kapliczki, cmentarze, dokumenty, książki, stare monety, czy przedmioty codziennego użytku. Często ludzie nie zdają sobie nawet sprawy, że popełniają przestępstwo czy wykroczenie i niszczą cenne zabytki.

 

Oczywiste i nieoczywiste przestępstwa lub wykroczenia przeciwko zabytkom

 

Lista przestępstw i wykroczeń przeciwko zabytkom, które są wymienione w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jest długa.

– Zalicza się do nich, co wydaje się dość oczywiste, ich niszczenie, doprowadzenie do ruiny, nielegalny wywóz, kradzieże, fałszerstwa, ale też np. niepowiadomienie odpowiednich służb o przypadkowym odkryciu przedmiotu, co do którego istnieje przypuszczenie, że jest on zabytkiem archeologicznym – wylicza dr hab. Maciej Trzciński, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego z Katedry Kryminalistyki na Wydziale Prawa Administracji i Ekonomii.

Niebagatelną rolę w procesie ochrony zabytków ma Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które podejmuje w tej sprawie konkretne działania.

– Jednym z kluczowych zadań ministerstwa, Generalnego Konserwatora Zabytków i służb konserwatorskich jest współpraca na rzecz bezpieczeństwa zabytków oraz przeciwdziałanie przestępczości skierowanej wobec składników dziedzictwa kulturowego – informuje dr Katarzyna Pałubska, zastępca dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. – Pełnienie tej misji odbywa się, m.in. poprzez współpracę z organami ścigania, wspieranie administracji celno-skarbowej, straży granicznej i prokuratury. Koordynacja współpracy w zakresie przestępstw przeciwko zabytkom, sprawnego współdziałania przy zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości skierowanej przeciwko zabytkom, a także zwalczania nielegalnego wywozu za granicę zabytków, znacząco poprawiła wykrywalność tego rodzaju przestępstw i bezpieczeństwo podejmowanych działań na rzecz ochrony dziedzictwa narodowego.

 

Dobry przykład idzie od… fundacji

 

Olbrzymią wagę zabytków dostrzegają także ogólnopolskie i lokalne fundacje monitorujące ich stan, oraz wyczulone na wszystkie działania niezgodne z prawem.

– Funkcjonujemy już od 25 lat, od sześciu prowadzimy program interwencyjny „S.O.S. dla zabytków”, w pełni realizujący cele obecnej kampanii NID – przypomina Karol Marczak, rzecznik zabytków z Fundacji Ratowania Zabytków i Pomników Przyrody. – W jego ramach przyjmujemy zgłoszenia od ludzi, którzy widzą popadający w ruinę obiekt. Dzięki temu praktycznie z dnia na dzień możliwe jest podjęcie „akcji ratunkowej”. Ponieważ obiekty, które ratujemy rozsiane są po całej Polsce i zlokalizowane w wioskach lub małych miejscowościach, nasze działania mają także charakter edukacyjny, integrujący i mobilizujący społeczności lokalne.

Z kolei m.in. inwentaryzowaniem i dokumentowaniem detali architektonicznych w warszawskich budynkach od kilku lat zajmuje się Fundacja Hereditas.

– Monitorujemy stan kamienic wpisanych do rejestru zabytków, przeciwdziałamy ich rozkradaniu. Przykładem tego rodzaju złych praktyk jest choćby zabytkowy budynek przy ul. Targowej 14, który padł ofiarą kradzieży i wandalizmu – wyjaśnia Monika Wesołowska z Fundacji Hereditas. – W tym roku brutalnie wyrwany ze ściany został np. jeden z zabytkowych odbojów przy bramie wjazdowej.

Zachowanie w dobrym stanie zabytków jako symboli wspólnego dziedzictwa leży także na sercu olsztyńskiej Fundacji Borussia.

– Poprzez nasze działania uczymy i udowadniamy, że to zadanie nie tylko dla ekspertów, lecz dla nas wszystkich – mówi Kornelia Kurowska, prezes Fundacji Borussia. – Opiekujemy się m.in. Domem Mendelsohna, czyli zabytkowym żydowskim domem oczyszczeń, wspólnie z wolontariuszami dokumentujemy i porządkujemy dawne ewangelickie cmentarze na Mazurach.

 

Literatura z dreszczykiem…


Kryminały to najczęściej czytany gatunek w Polsce. Kto zatem jest lepszym ekspertem w tej dziedzinie niż sami autorzy? Pisarze  - Ryszard Ćwirlej, Hanna Greń, Marcin Wroński  oraz Bartosz Szczygielski - będą mieli swój wkład w promowaniu dziedzictwa. W  ramach kampanii, stworzą  krótkie nowele, w których przedstawione zostaną pełne emocji historie przestępstw przeciw zabytkom.

 

Sugestywny spot ku przestrodze

 

Kampanię „Zabytki to Twoje dziedzictwo. Nie pozwól niszczyć. Reaguj!” zainaugurował spot, który można m.in. obejrzeć na youtubowym kanale Narodowego Instytutu Dziedzictwa https://www.youtube.com/watch?v=RCmKWw4F1UU. Pokazuje on w jaki sposób prace związane z utrzymaniem zabytku w należytym stanie potrafią być zniweczone przez jedno lekkomyślne działanie.

 

***

Kampania społeczna Narodowego Instytutu Dziedzictwa  „Zabytki to Twoje dziedzictwo. Nie pozwól niszczyć. Reaguj” potrwa do końca 2021 r.

 

Data publikacji: 18 listopada 2020

Narodowy Instytut Dziedzictwa

00-924 Warszawa, ul. Kopernika 36/40

tel. (0-22) 826 02 39; (0-22) 826 93 52

fax. (0-22) 826 17 14

info@nid.pl